Bu konuyu MTH Mekanik gibi mekanik tesisat hesaplama ve proje üretim yazılımları açısından değerlendirmek gerekir. Çünkü burada önemli olan yalnızca üç boyutlu bina modeli hazırlamak değil; mekanik tesisat hesaplarının, cihaz ve ekipman bilgilerinin, boru ve kanal güzergâhlarının ve ruhsat projesi belgelerinin BIM tabanlı bir iş akışına nasıl bağlanacağıdır.
İncelememizde üç konuyu birbirinden ayırdık:
Bakanlığın genelgesi ve resmî dayanakları: Kapsam, uygulama esasları ve varsa geçiş takvimi.
Mekanik tesisata etkileri: Isıtma, soğutma, havalandırma, sıhhi tesisat, yangın tesisatı ve ekipman verileri.
MTH açısından teknik ve ticari sonuçlar: Mevcut hesaplama altyapısının BIM ile entegrasyonu, yazılım geliştirme öncelikleri ve pazardaki fırsatlar.
Önemli bir ayrım: BIM (Yapı Bilgi Modellemesi), yalnızca üç boyutlu çizim değildir. Geometrinin yanında elemanların teknik özelliklerini, ilişkilerini ve proje verilerini de içeren bir modelleme ve bilgi yönetimi yaklaşımıdır.
1. Önce önemli bir tespit: Konu yalnızca bir genelgeden ibaret değil
Araştırmamızda, tarif ettiğimiz konuyla doğrudan ilgili iki düzenleme bulduk. Bunlar;
5 Ağustos 2026 tarihli ve 33331 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış yönetmeliklerdir:
1. Mimarlık ve Mühendislik Projelerinin Dijital Olarak Hazırlanması Hakkında Yönetmelik
Yürürlük: 1 Eylül 2027
BIM modelinin, proje dosyalarının, CAD çizimlerinin, IFC veri yapısının ve model kalite kontrollerinin nasıl düzenleneceğini belirler.
2. Mimarlık ve Mühendislik Projelerinin Elektronik Ortamda Teslimi ve Yönetilmesi Hakkında Yönetmelik
Yürürlük: 1 Eylül 2028
Projelerin elektronik teslimi, incelenmesi, revizyonu, onayı ve saklanması için e-PYS sisteminin kullanım esaslarını düzenler.
Bakanlığın daha önce yayımladığı açıklamada da e-Proje Yönetim Sistemi'nin önce 2B dijital çizimlerle başlayıp sonraki aşamalarda 3B ve BIM tabanlı teslimata geçmesi hedeflenmişti.
Düzenlemenin temel içeriği, özellikle ilk yönetmelikte yer alıyor. Aşağıdaki incelemeyi bu yönetmeliğin proje hazırlama hükümleri ve ikinci yönetmeliğin teslim hükümleri üzerinden yapıyoruz. Bir genelgeyle yönetmelik hükümlerini birbirine karıştırmamak önemli.
2. Mekanik tesisatı doğrudan ilgilendiren hükümler
Kaynak: 5 Ağustos 2026 tarihli dijital proje hazırlama yönetmeliği, özellikle 3–15. maddeler ve geçiş hükümleri.
Konu | Düzenlemenin getirdiği esas | Mekanik tesisat açısından anlamı |
|---|---|---|
BIM modeli | 3B sayısal modeller BIM tabanlı hazırlanır. | Tesisat yalnızca çizgilerden oluşan bir çizim olarak kalmamalı; model elemanları ve verileriyle temsil edilmelidir. |
Açık veri formatı | BIM modeli IFC formatında teslim edilir. | Mekanik yazılımın IFC dışa aktarımı ve diğer disiplinlerle veri alışverişi kritik hâle gelir. |
2B proje paftaları | BIM modelinden CAD çizimleri üretilir ve PDF/A teslimi öngörülür. | Plan, kesit ve detaylar ile 3B modelin birbiriyle uyumlu olması gerekir. |
Eleman sınıflandırması | IFC sınıfları, öznitelikler ve özellik setleri tanımlanır. | Boru, kanal, armatür, cihaz ve diğer tesisat elemanlarının tutarlı veri yapısıyla modellenmesi gerekir. |
İsimlendirme | Disiplin, kategori ve açıklama bilgileri için kurallar belirlenir. | Proje dosyalarının ve tesisat elemanlarının standart bir isimlendirmeye uyması gerekir. |
Model gelişim seviyesi | Model, belirlenen gelişim seviyesine göre hazırlanır. | Her elemanın hangi aşamada ne kadar geometrik ve teknik bilgi taşıyacağı önem kazanır. |
Kalite kontrolü | Model kalite kontrol formları düzenlenir. | Modelin eksiksizliği, kurallara uygunluğu ve teslim kalitesi kontrol edilmelidir. |
Bu hükümler, mekanik tesisat proje üretimini doğrudan etkiler; ancak önemli bir sınır var: Yönetmeliğin BIM hükümleri ısı kaybı, boru çapı, pompa seçimi veya kanal basınç kaybı için yeni hesap yöntemleri getirmiyor. Bunlar ilgili teknik mevzuat ve hesap standartlarına göre yapılmaya devam eder. BIM, hesap sonuçlarının yapı modeliyle ilişkilendirilmesi ve paylaşılması katmanını düzenler.
3. Mekanik tesisat projelerinde ne değişecek?
Bence asıl önemli konu, mevcut mekanik tesisat proje hazırlama alışkanlığının BIM tabanlı bilgi üretimine dönüşmesidir.
A. Isıtma ve soğutma tesisatı
Boru güzergâhları, bağlantılar, ekipmanlar ve ilgili teknik veriler modelin parçası hâline gelir. Örneğin kazan, pompa, kolektör ve terminal cihazları yalnızca sembol olarak değil, uygun BIM nesneleri olarak temsil edilebilir.
Mühendislik yorumu: Isı kaybı hesabından elde edilen mahal yükleri ile ısıtıcı seçimi, boru çapı ve debi gibi tasarım verileri arasında izlenebilir bir ilişki kurulması gerekir.
B. Havalandırma ve klima
Hava kanalları, dirsekler, branşmanlar, fanlar, klima santralleri ve menfezler koordineli bir model içinde ele alınabilir.
Mühendislik yorumu: Debi, kanal kesiti, hız ve basınç kaybı gibi verilerin model elemanlarıyla ilişkilendirilmesi; mimari ve statik projelerle çakışmaların erken bulunmasını kolaylaştırır.
C. Sıhhi tesisat ve yangın tesisatı
Temiz su, atık su, yağmur suyu ve yangın tesisatı gibi sistemler, projenin kapsamına göre ayrı disiplinler veya alt disiplinler olarak modellenebilir.
Mühendislik yorumu: Düşey şaftların, döşeme geçişlerinin ve tesisat güzergâhlarının diğer disiplinlerle koordinasyonu önem kazanır. Yangın tesisatında ise modelleme, hidrolik hesap ve mevzuata uygunluk kontrolünün yerine geçmez.
Bu örnekler yönetmelikteki BIM yaklaşımının mekanik tesisata uygulanışına ilişkin teknik yorumlarımdır; her bir elemanın zorunlu bilgi alanı veya zorunlu modelleme ayrıntısı olduğu iddiası değildir. Bu ayrıntılar, yönetmeliğin eklerindeki IFC sınıfları, öznitelikler ve model gelişim seviyesi tablolarıyla birlikte değerlendirilmelidir.
4. Proje müellifi için kritik teknik hükümler
4.1. IFC teslimi ve 2B paftalar
Yönetmeliğin 9. maddesine göre disiplinler kendi BIM modellerini hazırlar, IFC formatında teslim eder ve modelden CAD çizimleri üretilir. BIM modeli ile PDF/A olarak teslim edilen çizimlerin birbiriyle uyumlu olması gerekir. Ölçüler SI birimleriyle ifade edilir.
Bu, mekanik proje ofisi için üç ayrı kalite kontrol ihtiyacı doğurur:
Hesap sonucu ile çizim/model verisi tutarlı mı?
Modeldeki cihaz ve boru bilgileri, çizimlerde doğru gösteriliyor mu?
IFC dosyası başka bir yazılımda açıldığında eleman sınıfları ve özellikleri korunuyor mu?
Örneğin, hesapta ısıtma hattı için belirlenen boru çapı modelde başka bir değerle görünüyorsa yalnızca güzel bir 3B model üretmiş olmak yeterli değildir.
4.2. İsimlendirme ve veri standardı
Yönetmeliğin 11–13. maddeleri, varlık isimlendirmesini, IFC sınıflarını ve proje özniteliklerini düzenliyor. Bu hükümler, farklı proje ofislerinin ürettiği dosyaların aynı kurallarla okunabilmesi bakımından önemlidir.
Mekanik tesisat açısından önerim, daha şimdiden aşağıdaki alanları ortak bir veri sözlüğünde toplamak:
Eleman | Örnek teknik veri alanları |
|---|---|
Boru | Sistem, nominal çap, malzeme, debi, tasarım basıncı |
Kanal | Sistem, genişlik, yükseklik, debi, hava hızı |
Pompa | Debi, basma yüksekliği, motor gücü, seçim noktası |
Kazan | Anma ısıl gücü, yakıt türü, üretici, model |
Menfez | Hava debisi, boyutlar, tip, mahal |
Mahal | Mahal kodu, kullanım, ısıtma/soğutma yükü |
Bunlar mekanik tasarım açısından önerdiğim veri alanlarıdır; tablodaki her alanın yönetmelik ekiyle zorunlu tutulduğunu söylemiyorum. Zorunlu ve isteğe bağlı alanlar ilgili eklerden doğrulanmalıdır.
5. Uygulama takvimi: Ne zaman hazırlıklı olmak gerekiyor?
Yönetmelik, bütün binaların aynı tarihte ve aynı koşullarda BIM/IFC teslimine geçmesini öngörmüyor. Geçiş hükümleri yapı türüne, yapı büyüklüğüne ve belediyenin bulunduğu ilin nüfusuna göre farklı tarihler belirliyor.
Tarih | Önemli aşama |
|---|---|
1 Eylül 2027 | Dijital proje hazırlama yönetmeliğinin yürürlüğe girmesi |
1 Eylül 2028 | Elektronik teslim ve yönetim yönetmeliğinin yürürlüğe girmesi |
1 Eylül 2029 | Belirli büyükşehir belediyelerinde, 10.000 m² üzerindeki binalar için IFC teslimine ilişkin ilk geçiş tarihinin sonu |
1 Eylül 2030 | Geçiş hükümlerinde tanımlanan ikinci belediye grubundaki büyük binalar için IFC geçiş tarihi |
1 Eylül 2031 | Geçiş hükümlerinde tanımlanan üçüncü belediye grubundaki büyük binalar için IFC geçiş tarihi |
1 Eylül 2032 | Diğer binalar için genel IFC geçiş süresinin sonu |
1 Eylül 2033 | Konut ve konut-ticaret karma kullanımlı yapılar dışındaki binalara ilişkin özel ertelemenin sonu |
Önemli ayrıntı: Yönetmelikteki geçici madde, 2B çizimlerin PDF/A teslimine ilişkin hükümleri de belirli yapılar için 1 Mart 2029'a kadar erteliyor. Ayrıca konut ve ticaret-konut karma kullanımlı binalar için özel geçiş hükmü bulunuyor. Yukarıdaki tarihler, ilgili geçiş koşulları ve istisnalar dikkate alınarak okunmalıdır.
Bu nedenle, 22 Ekim 2026 itibarıyla hemen bütün mekanik tesisat projelerinin zorunlu olarak IFC teslim edilmesi gerektiği sonucuna varmak doğru olmaz. Ancak yazılım geliştirme ve proje ofislerinin hazırlık çalışmalarına başlaması için yeterli neden vardır.
Konu ile ilgili bir videoda hazırlıyoruz. [Youtube] kanalımızdan izleyebilirsiniz.
BIM Standartları ve Çevre, Şehircilik ve iklim Bakanlığının hazırladığı Mimarlık ve Mühendislik Projelerinin Elektronik Ortamda Teslimi ve Yönetilmesi Hakkında Yönetmeliğe uygun hesap yapmak için en başarılı çözümü, piyasalarda 30. yaşını kutlayan, Türkiyenin ilk ve tek profesyonel ısıtma klima soğutma hesap yazılımı MTH Paketi içinde bulacaksınız. MTH Paketini yakından tanımak ve projelerinizde aradığınız kesin, hızlı, güvenilir çözümler için [burayı] tıklayını
![Figure 9. Shaded window overhangs: using passive lighting and active shading. (Adapted from Hendler and Thompson-Smeddle, [24]) : Sustainable Approach to Developing Energy Efficient Buildings for Resilient Future of the Built Environment in Nigeria : Science and Education Publishing](https://images.openai.com/static-rsc-4/bDSfBy6bnU_jx8KU-pa8vBTgWBwzYtBwA37lE9NtCOgywOtrVB6laIZJU7Ih199Bh6Qyj6cboWdMfVgBRRU3ii4EGfmqddQQagBSdS-YAV35sOOEU_BAjzkhYew83tpaaOmWj1hW23v2Ho6tjZ_kWNEAPEnuAkFUJo2M43pKg7A?purpose=inline)
