MTH için U Değeri Hesabında varolan dosyanın Dizayn bilgisini değiştirmek

 Merhaba arkadaşlar;

 

 

 

 

 

 

 

Bugünkü yazımızda MTH için U Değeri Hesabında şehir/ısı bölgesi değişimi nasıl yapılır konusunu irdeleyeceğiz. Bildiğiniz üzere özellikle toplu konut ve idari projelerde farklı şehirlerde imalat yapıldığında yeni şehir ve ısı bölgesinin projeye etkileri oluyor, bu bakımdan kullanıl tablolar, kat sayılar ve hatta bazı formüller için şehir dış dizayn değerli ve ısı bölgesi hayati önem taşıyor.

 

Örneğimizde ANKARA için oluşturulan bir projenin ŞIRNAK ilinde de imal edileceği ve bu sebeple projede oluşabilecek tüm ısı iletim katsayılarının yenilenmesi konusuna göz gezdireceğiz. 

 

Biraz sonra işlem basamaklarını sıralayacağız, MTH için U Değerinde Dizayn bilgisi değiştirme işlemi diğer şehir dış dizayn bilgisine bağlı Isı kaybı ve Isı yükü yazalımlarında ki dizayn bilgilerinden şehir değiştirme işlemi gibi yapılmıyor. Bunun yerine ısı bölgesi ve diğer değişecek değerlerin daha detaylı işlenebilmesi için Düzen menüsünden orjinal dosyanızdan yeni dosyaya veri çağırılması ile çözülüyor.

 

1. Orjinal dosyanızı MTH için U değeri modülünde Dosya Aç komutu ile açın

2. Hesap / DizayN bilgileri komutunu uygulayarak orjinal dosyanızın şehri bilgisini ANKARA olarak görün.

 

 

3. Her hangi bir onay vermeden Dosya / Yeni komutunu verin. Bu işlem ile dizayn bilgileri penceresi kapanacak ve yeni bir çalışma ortamı oluşturulacak.

4. Hesap / Dizayn bilgileri komutu ile dizayn bilgileri dialog penceresini ekrana çağırın.

5. Kütüphane, Şehir ve Bina tanımını seçin. Tamam tuşu ile pencereyi onaylayarak kapatın.

 

 

6. Düzen menüsünden Dosyadan yapıştır komutunu verin.

 

 

7. Açılan dialog kutusundan orjinal dosyanızı bulun ve Aç komutunu verin.

 

8. Açılan dialog penceresinde Kaynak dosyası ANKARA iline ait projeyi barındıran orjinal dosyanız ve Hedef dosyası ile şu anda uygulamada açık olan ŞIRNAK iline ait dosyadır. 

 

 

9. Kaynak kısmında listelenen tüm bileşenleri tek tek seçerek ">>" tuşu yardımı ile açık olan dosyaya aktarmak için Hedef listesine seçin.

 

 

10.  Tamam tuşuna basarak Dosyadan Yapıştır dialog kutusunu kapatın ve Hesaplananlar listesinde seçtiğiniz bileşenleri görünüz.

 

 

 

Evet arkadaşlar, yukarıda adım adım anlattığımız ve aslında çok hızlı bir şekilde eski dosyadan yeni dosyaya bileşen aktaran bu sistem ile sizde başka bir il ve ısı bölgesinde yapılmış bileşenlerinizi yeni dizayn bilgilerine aktarabilirsiniz.

 

Konu ile ilgili bir videoda hazırlıyoruz.  [Youtube] kanalımızdan izleyebilirsiniz.

 

 

 

 

TS825:2024 normunda ısı iletim ve yalıtım hesabı yapmak için en başarılı çözümü, piyasalarda 30. yaşını kutlayan, Türkiyenin ilk ve tek profesyonel ısıtma klima soğutma hesap yazılımı MTH Paketi içinde bulacaksınız. MTH Paketini yakından tanımak ve projelerinizde aradığınız kesin, hızlı, güvenilir çözümler için [burayı] tıklayınız

 

Isı kaybı hesabında egzost havası hesabı nasıl yapılır.

 Merhaba arkadaşlar;

 

 

Bugün ki yazımızda Türkiye'de kullanılan DIN 4701 ve TS 2164 normlarında ki ısı kaybı hesabında önemli bir kalem olan egzost havası ısı kaybı hesabı hakkında bir derleme sunuyoruz, beğenip paylaşmayı unutmayınız.

 

Türkiye’de HVAC/ısıtma projesinde “değişim havası / egzost havasından kaynaklanan ısı kaybı” hesabını doğru yapmak için önce iki kavramı ayırmak gerekir:

1. TS 2164 yaklaşımındaki sızıntı (fuga/infiltrasyon) havası

2. DIN yaklaşımındaki mekanik havalandırma/değişim havası

TS 2164 uygulamasında infiltrasyon, pencere ve kapı fugalarından içeri giren dış hava olarak ele alınır; mekanik havalandırma ile oluşan dış hava yükü ise ayrıca değerlendirilmelidir. Türkiye'deki uygulamalarda TS 2164 ve MMO hesap yöntemlerinin bu ayrımı kullandığı görülmektedir.

1. Temel fiziksel hesap

Bir mahalde dış hava ile iç hava arasındaki sıcaklık farkı nedeniyle havanın ısıtılması gerekiyorsa:

$$\boxed{Q_v=0,34 \times V \times \Delta T}$$

Burada:

• $Q_v$ = havalandırma/değişim havası ısı kaybı [W]

• $V$ = dışarıdan alınan veya egzoz nedeniyle yenilenmesi gereken hava debisi [m³/h]

• $0,34$ = havanın yoğunluğu ve özgül ısısından gelen katsayı [Wh/(m³·K)]

• $\Delta T=T_i-T_d$ = iç-dış sıcaklık farkı [K]

Bu formül DIN tabanlı havalandırma ısı kaybı hesaplarında da kullanılan temel bağıntıdır.

Eğer hava değişim sayısı $n$ [1/h] olarak verilmişse:

$$V=n\times V_m$$

Dolayısıyla:

$$\boxed{Q_v=0,34\times n\times V_m\times(T_i-T_d)}$$

Burada $V_m$, mahal hacmidir.

---

2. TS 2164 açısından durum

TS 2164'te klasik ısı kaybı hesabında fuga/sızıntı havası önemli bir bileşendir. Örneğin pencere ve kapı çevresindeki fugalardan giren hava için hava miktarı hesaplanır ve bunun ısı kaybı bulunur. TS 2164 uygulama tablolarında infiltrasyon kaybı ayrıca gösterilmektedir.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta:

Fuga havası ile mekanik egzost aynı şey değildir.

Örneğin:

• pencere arasından kontrolsüz hava giriyorsa → infiltrasyon

• aspiratör 1.000 m³/h hava atıyorsa → mekanik egzost/değişim havası

• AHU dışarıdan 5.000 m³/h taze hava alıyorsa → mekanik havalandırma

• WC egzozu 150 m³/h ise → bu hava miktarının yerine bir miktar dış hava girmek zorundadır.

Dolayısıyla mekanik egzost varsa, yalnızca pencere fugası hesabına bakmak doğru değildir.

---

 

 

 

3. DIN yaklaşımında değişim havası

DIN 4701 yaklaşımında havalandırmadan kaynaklanan ısı kaybı ayrı bir bileşen olarak ele alınır.

Kaynaklarda DIN 4701 için:

$$Q_{en}=a\times b\times c\times n\times\Delta t$$

şeklinde ifade edilen havalandırma ısı kaybı hesabı bulunmaktadır. Havanın hacimsel debisi üzerinden yazıldığında bu ifade pratik olarak:

$$\boxed{Q_{en}=0,34\times V_m\times n\times\Delta T}$$

haline gelir.

Yani DIN mantığında mahal hacmi × hava değişim sayısı doğrudan dış hava miktarını belirler.

---

4. Egzost debisi nasıl hesaba katılır?

Burada HVAC projelerinde çok önemli bir nokta var.

Örneğin bir WC grubunda:

• Mahal hacmi = 100 m³

• Egzost = 500 m³/h

• İç sıcaklık = 20 °C

• Dış sıcaklık = -3 °C

ise egzost nedeniyle yenilenmesi gereken hava yaklaşık:

$$V=500\;m³/h$$

olur.

Hava değişim sayısı:

$$n=\frac{500}{100}=5\;h^{-1}$$

olur.

Isı kaybı:

$$Q_v=0,34\times500\times(20-(-3))$$ $$Q_v=0,34\times500\times23$$ $$\boxed{Q_v=3.910\;W}$$

Yani yalnızca egzost nedeniyle yaklaşık:

$$\boxed{3,91\;kW}$$

ısıtma yükü oluşur.

---

 

 

 

5. Egzost + infiltrasyon birlikte varsa

Bu konu özellikle MTH gibi bir ısı kaybı yazılımında algoritmanın doğru kurulması açısından önemlidir.

Örneğin:

• Mahal hacmi = 100 m³

• DIN/TS 2164 minimum değişim havası = 1 h⁻¹

• Mekanik egzost = 500 m³/h

Minimum hava:

$$V_{min}=1\times100=100\;m³/h$$

Mekanik egzost:

$$V_{eg}=500\;m³/h$$

Egzost zaten minimum değişim havasından büyük olduğu için, 500 m³/h'lik hava değişiminin tamamı dikkate alınmalıdır.

$$Q=0,34\times500\times23$$ $$Q=3,91\;kW$$

Ancak ayrıca pencere/kapı fugalarından kaynaklanan infiltrasyonu da hesaba katarsanız, aynı hava hareketini iki kez saymamak gerekir.

Bu nedenle profesyonel hesap yazılımında şu ayrım yapılması daha doğru olur:

Hava kaynağı	Hesap
Pencere/kapı fugası	İnfiltrasyon
Doğal havalandırma	Hava değişim hesabı
Mekanik taze hava	Havalandırma yükü
Mekanik egzost	Egzost nedeniyle yenilenen dış hava
Dengeli AHU	Taze hava − dönüş havası / ısı geri kazanımına göre

---

6. Isı geri kazanımlı sistemlerde önemli fark

Örneğin AHU:

5.000 m³/h taze hava + 5.000 m³/h egzost havası çalıştırıyor ve ısı geri kazanım verimi %70 olsun.

20 °C iç ortam, -3 °C dış ortam:

Isı geri kazanımı olmadan:

$$Q=0,34\times5000\times23$$ $$Q=39.100 W$$

yani:

$$39,1\;kW$$

olur.

%70 duyulur ısı geri kazanımı varsa yaklaşık kalan yük:

$$Q_{net}=39,1\times(1-0,70)$$ $$\boxed{Q_{net}\approx11,73\;kW}$$

Dolayısıyla egzost havasının tamamını doğrudan ısı kaybı olarak eklemek, ısı geri kazanımlı AHU sistemlerinde doğru değildir.

---

7. TS 2164 – DIN yaklaşımını pratik olarak nasıl ayırmak gerekir?

Ben HVAC proje hesabında şu mantığı kullanmayı öneririm:

A — İletim kaybı

$$Q_T=\sum U\times A\times\Delta T$$

B — TS 2164 infiltrasyon/fuga kaybı

Pencere ve kapıların fuga uzunlukları, ilgili katsayılar ve TS 2164 yöntemine göre hava miktarı bulunur.

C — Mekanik havalandırma

$$Q_V=0,34\times V_{OA}\times\Delta T$$

D — Mekanik egzost

$$Q_E=0,34\times V_{exh}\times\Delta T$$

ancak taze hava ile egzost dengesi ve sistemin ısı geri kazanımı dikkate alınmalıdır.

E — Toplam mahal ısı kaybı

Basitleştirilmiş olarak:

$$\boxed{Q_{toplam}=Q_T+Q_{infiltrasyon}+Q_{havalandırma}}$$

Burada en önemli mühendislik konusu, aynı hava miktarının hem infiltrasyon hem de egzost olarak ikinci kez hesaba katılmamasıdır.

Türkiye'deki kamu teknik rehberlerinde de TS 2164 kapsamında sızdırma havası için ilave ısıtma ihtiyacının hesaplandığı, havalandırma havası için gerekli ısıtma enerjisinin ise ayrıca ele alınabildiği belirtilmektedir

DIN 4701 konusunda bir güncelleme

Bir ayrımı da özellikle belirtmek gerekir: DIN 4701 tarihsel bir referanstır. Almanya'da bina ısı yükü hesabında DIN EN 12831 ile yerini büyük ölçüde değiştirmiştir; DIN EN 12831 havalandırma ısı kayıplarını infiltrasyon ve mekanik havalandırma üzerinden daha ayrıntılı ele alır. 

Bu nedenle Türkiye'de TS 2164 + DIN 4701/MMO pratiğini karşılaştırırken, eski DIN 4701 formülleri ile güncel DIN EN 12831 yaklaşımını birbirine karıştırmamak gerekir.

Konu ile ilgili bir videoda hazırlıyoruz.  [Youtube] kanalımızdan izleyebilirsiniz.

 

 

 

 

DIN ve TS normunda ısı kaybı hesapları ve cihaz seçimleri ile ilgili en başarılı çözümü, piyasalarda 30. yaşını kutlayan, Türkiyenin ilk ve tek profesyonel ısıtma klima soğutma hesap yazılımı MTH Paket içinde bulacaksınız. MTH Paketini yakından tanımak ve projelerinizde aradığınız kesin, hızlı, güvenilir çözümler için [burayı] tıklayınız

 

 

10.000 m² Gross Market İçin Sprinkler Sistemi Tasarımı: Türkiye Yönetmeliği, TS EN 12845 ve Hidrolik Hesap Yaklaşımı

 Merhaba arkadaşlar;

 

 

 

 

10.000 m² büyüklüğündeki bir gross marketin sprinkler sistemi, yalnızca tavana belirli aralıklarla sprinkler başlıkları yerleştirilmesinden ibaret değildir. Marketlerde yüksek miktarda ambalaj malzemesi, karton, plastik ürün, tekstil, temizlik ürünleri, ahşap paletler ve zaman zaman yanıcı sıvılar bulunabildiğinden yangın yükü bölgeden bölgeye önemli ölçüde değişebilir. Özellikle satış alanı ile depo, raflı depolama, soğuk oda, teknik hacimler ve yükleme alanlarının aynı projede bulunması, her bölümün ayrı değerlendirilmesini gerektirir.

 

Türkiye'de temel mevzuat olan Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in Madde 96'sı, sprinkler sisteminin tasarımının TS EN 12845'e göre yapılmasını öngörmektedir. Yönetmelik ayrıca sprinkler elemanlarının TS EN 12259'a uygun olmasını şart koşmaktadır.

10.000 m²'lik bir gross market bu nedenle, "kaç adet sprinkler gerekir?" sorusundan önce tehlike sınıfı, ürün cinsi, depolama şekli, depolama yüksekliği ve bina geometrisi açısından analiz edilmelidir.

 

1. Öncelikle sprinkler zorunluluğu belirlenmelidir

Yönetmeliğin mevcut metninde, toplam alanı 2.000 m²'nin üzerinde olan katlı mağaza, alışveriş, ticaret ve eğlence yerlerinde otomatik yağmurlama sistemi zorunluluğu bulunmaktadır. Ayrıca 30,50 m'den yüksek konut dışı binalar ve belirli diğer kullanım türleri için de sprinkler zorunluluğu vardır.

Dolayısıyla 10.000 m² gross marketin katlı mağaza/ticari yapı niteliğinde olması halinde sprinkler sistemi yalnızca bir tercih değil, yönetmelik kapsamında zorunlu bir yangın güvenliği sistemidir.

Burada önemli bir mühendislik noktası vardır: 10.000 m² toplam alan, hidrolik hesapta 10.000 m²'nin tamamının aynı anda sprinkler debisiyle hesaplanacağı anlamına gelmez. TS EN 12845'te tasarım alanı, tehlike sınıfına ve sistem tipine göre belirlenir.

 

 

2. Marketin tamamı aynı tehlike sınıfında kabul edilmemelidir

Gross marketlerde en kritik tasarım hatalarından biri bütün alanın tek bir tehlike sınıfı kabul edilmesidir.

Örneğin:

• Satış alanı,
• Kasa bölgesi,
• Reyonlar,
• Fırın,
• Et ve balık hazırlama,
• Soğuk odalar,
• Genel depo,
• Yüksek raflı depo,
• Karton ambalaj deposu,
• Plastik ürün deposu,
• Otopark,
• Yükleme-boşaltma alanı,
• Teknik hacimler

ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

TS EN 12845 yaklaşımında depolama yangın tehlikesinin belirlenmesinde ürünün yanabilirliği, ambalajı ve depolama konfigürasyonu birlikte değerlendirilir. Standartta DS1–DS6 gibi farklı depolama düzenleri tanımlanmaktadır.

Özellikle market deposunda plastik ürünler, karton kutular veya yüksek raflı palet depolaması varsa, satış alanı için belirlenen kriterin depoya aynen uygulanması doğru değildir.

 

3. 10.000 m² market için tasarım verileri

Projeye başlanmadan önce en az şu bilgiler kesinleştirilmelidir:

1. Binanın kat sayısı,
2. Her katın sprinkler koruma alanı,
3. Kat yüksekliği,
4. Asma tavan yüksekliği,
5. Döşeme ile sprinkler arasındaki mesafe,
6. Çatı konstrüksiyonu,
7. Raf yüksekliği,
8. Maksimum depolama yüksekliği,
9. Ürünlerin yanıcılık özellikleri,
10. Ambalaj tipi,
11. Palet kullanılıp kullanılmadığı,
12. Rafların tekli veya çok sıralı olması,
13. Plastik ürün miktarı,
14. Soğuk oda bulunup bulunmadığı,
15. Donma riski bulunan alanlar,
16. Yangın kompartımanları,
17. Yangın zonları,
18. Mevcut su kaynağının debi ve basıncı,
19. Yangın su deposunun hacmi,
20. Yangın pompasının karakteristiği.

Özellikle depolama alanları için ürün cinsi, depolama konfigürasyonu, paketleme şekli ve depolama yüksekliği tasarım kriterinin belirlenmesinde kritik parametrelerdir.

 

 

 

4. Sprinkler yerleşimi

Sprinkler yerleşimi yalnızca eşit aralıklarla çizim yapılması şeklinde gerçekleştirilmemelidir.

Kirişler, aydınlatma armatürleri, havalandırma kanalları, kablo tavaları, yüksek raflar ve diğer yapı elemanları su dağılımını engelleyebilir.

Yönetmelik, sprinkler başlıklarının kullanım alanının tehlike sınıfı ve sprinkler başlığının koruma alanı dikkate alınarak yerleştirilmesini istemektedir. Düşük Tehlike ve Orta Tehlike-1 alanlarında standart bir sprinkler için azami koruma alanı 21 m² olarak belirtilmiştir.

Ancak bu değer 10.000 m² market için "10.000 / 21 = 476 adet sprinkler yeterlidir" şeklinde kullanılmamalıdır. Çünkü gerçek yerleşim; kolonlar, duvarlar, kirişler, raflar ve tehlike sınıfına bağlı spacing kuralları ile belirlenir.

Örneğin yalnızca kaba bir ön tasarım yapmak amacıyla 12 m²/sprinkler kabul edilirse:

10.000 / 12 ≈ 833 sprinkler

elde edilir. Fakat bu sadece yaklaşık adet tahminidir; nihai sprinkler sayısı projedeki gerçek geometri ve standart kriterleri ile belirlenmelidir.

 

5. Hidrolik hesap tasarımın merkezidir

Piyasadaki profesyonel sprinkler hesaplarında temel yaklaşım, en olumsuz hidrolik koşullara sahip tasarım alanının belirlenmesi ve bu bölgedeki sprinklerların gerekli debi ve basınçlarının hesaplanmasıdır.

NFPA 13 uygulamalarında yaygın olarak density/area yaklaşımı kullanılmaktadır. Hidrolik hesapta sprinkler debisi genel olarak:

Q = K × √P

ilişkisiyle belirlenir.

Burada:

• Q = sprinkler debisi,
• K = sprinkler K-faktörü,
• P = sprinkler giriş basıncıdır.

Ardından boru segmentlerinin sürtünme kayıpları, kot farkları, fittings kayıpları ve su kaynağı basıncı dikkate alınarak sistemin toplam talebi hesaplanır. Piyasadaki güncel sprinkler hesap örneklerinde de en uzak hidrolik noktadan su kaynağına kadar sistemin segment bazında doğrulanması temel yöntem olarak kullanılmaktadır.

 

6. Market deposu en kritik bölgedir

10.000 m² gross market projesinde tasarımın en dikkat edilmesi gereken kısmı çoğu zaman satış alanı değil, depolama alanıdır.

Örneğin 8–10 m yüksekliğinde raflı bir market deposu düşünelim. Burada yalnızca tavan sprinklerları yeterli olmayabilir. Ürün sınıfı, raf tipi ve depolama yüksekliğine bağlı olarak raf arası sprinklerleri veya özel yüksek tehlike tasarım kriterleri gündeme gelebilir.

TS EN 12845, yüksek tehlikeli depolamada tasarım yoğunluğu ve çalışma alanını; depolanan ürünün yanabilirliği, paketleme şekli, depolama yöntemi ve yüksekliği ile ilişkilendirmektedir.

Dolayısıyla projede:

"Market = OH"

şeklinde genel bir kabulle bütün binayı tek hesap alanına sokmak ciddi bir tasarım hatası olabilir.

 

7. Yangın pompası ve su deposu

Sprinkler hidrolik hesabının sonucunda yalnızca boru çapları değil, yangın pompasının gerekli debi-basınç noktası da belirlenmelidir.

Sistem şu ana unsurlar birlikte değerlendirilerek tasarlanmalıdır:

Yangın su deposu → yangın pompası → ana kontrol vanası → ana dağıtım borusu → zon vanaları → branşmanlar → sprinklerlar

Yönetmelik, sprinkler sisteminin pompa, alarm, akış göstergesi, kontrol vanaları ve diğer yardımcı elemanlarla birlikte bir bütün olarak ele alınmasını öngörmektedir.

Ayrıca 1.000 m²'den büyük bina oturma alanına sahip yapılarda itfaiyenin sisteme dışarıdan su verebilmesi için en az DN100 itfaiye su verme bağlantısı öngörülmektedir; bağlantıda iki adet 65 mm Storz rakor ve çek valf gibi şartlar bulunmaktadır.

 

  

 

 

8. Deprem ve mekanik tesisat detayları

Türkiye'de sprinkler tasarımında deprem etkisi de ihmal edilmemelidir.

Yönetmelikte, birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde ana kolonların sürüklenmesini önlemek amacıyla dört yönlü destekler, belirli çapların bağlantılarında esnek bağlantılar ve borular için enine-boyuna sabitleme elemanları öngörülmektedir. Dilatasyon geçişlerinde ise yapının üç yöndeki hareketini karşılayacak detayların uygulanması gerekir.

Bu nedenle sprinkler projesi mimari plan üzerine yalnızca boru çizmekten ibaret değildir. Askı, sismik destek, dilatasyon ve yapı elemanlarıyla koordinasyon da uygulama projesinin parçasıdır.

 

9. 10.000 m² market için önerilen proje yaklaşımı

Pratik bir tasarım süreci şu sırayla yürütülebilir:

1. Mimari analiz → 2. Tehlike sınıflandırması → 3. Depolama analizi → 4. Sprinkler tipinin seçilmesi → 5. Başlık yerleşimi → 6. Boru ağı → 7. Hidrolik hesap → 8. Pompa seçimi → 9. Su deposu → 10. Yangın zonları → 11. Sismik askılama → 12. İtfaiye bağlantısı → 13. Proje ve hesap raporu → 14. Test ve devreye alma

Bu aşamaların herhangi birinin atlanması, sistemin yalnızca teorik olarak değil, gerçek yangın sırasında da performansını etkileyebilir.

 

 

10.000 m²'lik bir gross market için sprinkler tasarımının en önemli prensibi, alan büyüklüğünden önce yangın yükünün ve kullanım senaryosunun doğru belirlenmesidir.

Türkiye'deki yönetmelik sprinkler tasarımını TS EN 12845'e bağlamakta ve 2.000 m² üzerindeki katlı mağaza, alışveriş, ticaret ve eğlence yerlerinde otomatik yağmurlama sistemini zorunlu tutmaktadır.

Ancak 10.000 m²'nin tamamını tek bir tehlike sınıfı olarak değerlendirmek doğru bir mühendislik yaklaşımı değildir. Satış alanı, depo, yüksek raflı depo, plastik ürün alanları, soğuk odalar ve teknik hacimler ayrı ayrı analiz edilmelidir.

Özellikle market depolarında ürün tipi + ambalaj + raf düzeni + depolama yüksekliği + tavan yüksekliği birlikte değerlendirilmeden sprinkler tasarımına başlanmamalıdır. TS EN 12845'in depolama sınıflandırması ve hidrolik tasarım kriterleri bu noktada belirleyicidir.

Son aşamada yapılması gereken ise yalnızca sprinkler adetini bulmak değil; en kritik hidrolik tasarım alanını, sprinkler debilerini, boru çaplarını, basınç kayıplarını, pompa kapasitesini ve gerekli su rezervini birlikte doğrulamaktır.

Bu yaklaşım, 10.000 m²'lik bir gross marketi sadece yönetmeliğe uygun görünen bir projeye değil, yangın anında gerçekten çalışabilecek mühendislik esaslarına dayalı bir sprinkler sistemine dönüştürür.

 

 

Konu ile ilgili bir videoda hazırlıyoruz.  [Youtube] kanalımızdan izleyebilirsiniz.

 

 

 

 

Sprinkler Sistemi Tasarımı hesapları ve cihaz seçimleri ile ilgili en başarılı çözümü, piyasalarda 30. yaşını kutlayan, Türkiyenin ilk ve tek profesyonel ısıtma klima soğutma hesap yazılımı MTH Paket içinde bulacaksınız. MTH Paketini yakından tanımak ve projelerinizde aradığınız kesin, hızlı, güvenilir çözümler için [burayı] tıklayınız..

 

 

HVAC Projelerinde Mahal Taze Hava Debisinin Belirlenmesi

 

Merhaba Arkadaşlar;

 

 

Bugün ki yazımızda bir HVAC projesinde mahal taze hava debisinin belirlenmesi konusunda ki bilgilerimizi sizlerle paylaşacağız. Mahal taze hava debisinin belirlenmesi havalandırma sisteminin en önemli tasarım adımlarından biridir. Yetersiz taze hava, CO₂ seviyesinin yükselmesine, iç hava kalitesinin bozulmasına ve kullanıcı konforunun azalmasına neden olurken; gereğinden fazla taze hava ise ısıtma-soğutma enerji tüketimini önemli ölçüde artırır. Bu nedenle taze hava hesabı, uluslararası standartlarda belirtilen yöntemlere göre yapılmalıdır.

Aşağıdaki yöntem, günümüzde en yaygın olarak kullanılan ASHRAE Standard 62.1 esas alınarak hazırlanmıştır. Ayrıca EN 16798-1 ve TS EN 16798 standartlarında da benzer yaklaşımlar bulunmaktadır.

 

Mahalin Kullanım Amacının Belirlenmesi

İlk olarak mahallin kullanım amacı belirlenir.

Örneğin;

Mahal	Kullanım
Ofis	Büro
Toplantı Salonu	Konferans
Sınıf	Eğitim
Restoran	Yeme İçme
Hastane Odası	Sağlık
Laboratuvar	Laboratuvar
WC	Islak hacim
Otopark	Egzoz Havalandırması

 

Her kullanım amacı için standartlarda farklı taze hava değerleri bulunmaktadır.

 

 

Mahalin Alanının Hesaplanması

Alan

$$A=m^2$$

Örneğin

Ofis alanı

25 m²

 

Kullanıcı Sayısının Belirlenmesi

Kullanıcı sayısı;

• Mimari projeden
• İşveren bilgilerinden
• Standart kişi yoğunluklarından

hesaplanabilir.

ASHRAE 62.1 kişi yoğunluğu örnekleri

Mahal	Kişi Yoğunluğu
Ofis	5 kişi /100 m²
Konferans	50 kişi /100 m²
Sınıf	35 kişi /100 m²
Restoran	70 kişi /100 m²

 

 

Örneğin

25 m² ofis

Yoğunluk

5 kişi /100 m²

Kişi sayısı

$$25\times5/100=1.25$$

Yaklaşık

2 kişi

 

Standartlardan Kişi Başına Taze Havanın Bulunması

ASHRAE 62.1 iki farklı parametre verir.

Rp

Kişi başına taze hava

L/s kişi

Ra

Alan başına taze hava

L/s·m²

Bunlar birlikte kullanılır.

 

ASHRAE 62.1 Tavsiye Değerleri

Mahal	Rp (L/s kişi)	Ra (L/s m²)
Ofis	2.5	0.3
Konferans	3.8	0.3
Eğitim	5.0	0.6
Restoran	3.8	0.9
Perakende	3.8	0.6
Koridor	0	0.3

 

 

 

Taze Hava Debisinin Hesaplanması

ASHRAE eşitliği

$$V_{bz}=R_p\times P_z+R_a\times A_z$$

Burada

Vbz : Mahal taze hava debisi (L/s)

Rp : Kişi başına taze hava

Pz : Kullanıcı sayısı

Ra : Alan başına taze hava

Az : Mahal alanı

 

Örnek Hesap

Ofis

Alan

30 m²

Kullanıcı

4 kişi

ASHRAE

Rp

2.5 L/s kişi

Ra

0.3 L/s m²

Hesap

$$V_{bz}=2.5\times4+0.3\times30$$ $$V_{bz}=10+9$$ $$V_{bz}=19\ L/s$$

Saatlik debi

$$19\times3.6$$ $$68.4\ m^3/h$$

Sonuç

30 m² büyüklüğündeki 4 kişilik ofis için gerekli minimum dış hava debisi yaklaşık 70 m³/h'dir.

 

Havalandırma Etkinlik Katsayısı

Standartlarda

Ez

Havalandırma etkinliği dikkate alınır.

Tipik değerler

Üfleme Tipi	Ez
Tavandan karışımlı üfleme	1.0
Yer değiştirmeli havalandırma	1.2
Kısa devre oluşan sistem	0.8

Gerçek sistem debisi

$$V_{oz}=\frac{V_{bz}}{E_z}$$

Örneğin

Ez

1

ise

69 m³/h

değişmez.

 

Klima Santralindeki Dış Hava Oranının Hesabı

Birden fazla mahal tek bir klima santraline bağlı ise

• Kritik mahal seçilir.
• Sistem havalandırma verimi (Ev) hesaplanır.
• Dış hava oranı belirlenir.

ASHRAE 62.1 bu hesap için Ventilation Rate Procedure (VRP) yöntemini tanımlar. Özellikle değişken hava debili (VAV) sistemlerde Ev katsayısı dikkate alınmalıdır.

 

Egzoz Gerektiren Mahallerin Kontrolü

Bazı mahallerde yalnızca taze hava hesabı yeterli değildir.

Örneğin

Mahal	İşlem
WC	Sürekli egzoz
Çay Ocağı	Egzoz
Mutfak	Davlumbaz
Otopark	CO kontrollü egzoz
Laboratuvar	Negatif basınç
Boyahane	Patlamaya dayanıklı egzoz

Bu mahallerde egzoz debisi ile taze hava debisi birlikte değerlendirilmelidir.

 

CO₂ Kontrolü

Yoğunluğu değişen mahallerde

• Toplantı salonu
• Sinema
• Konferans
• Eğitim salonu

CO₂ sensörü kullanılarak talep kontrollü havalandırma (Demand Controlled Ventilation - DCV) yapılması önerilir. İç ortam CO₂ seviyesinin genellikle 800–1000 ppm aralığında tutulması, hem konfor hem de enerji verimliliği açısından yaygın bir tasarım hedefidir.

 

Örnek Çözüm

Veriler

• Mahal: Açık Ofis
• Alan: 120 m²
• Kullanıcı Sayısı: 18 kişi
• Rp: 2.5 L/s·kişi
• Ra: 0.3 L/s·m²
• Ez: 1.0

Adım 1 – Kişi Kaynaklı Debi

$$Q_p = 2.5 \times 18 = 45\ \text{L/s}$$

Adım 2 – Alan Kaynaklı Debi

$$Q_a = 0.3 \times 120 = 36\ \text{L/s}$$

Adım 3 – Toplam Taze Hava Debisi

$$V_{bz} = 45 + 36 = 81\ \text{L/s}$$

Adım 4 – m³/h Birimine Dönüştürme

$$81 \times 3.6 = 291.6\ \text{m}^3/\text{h}$$

Yaklaşık:

292 m³/h

Adım 5 – Havalandırma Etkinliği

Ez = 1.0 olduğundan,

$$V_{oz} = \frac{81}{1.0} = 81\ \text{L/s}$$

Sonuç değişmez.

 

Tasarım Sırasında Dikkat Edilecek Hususlar

• Mahal kullanım amacı doğru belirlenmelidir.
• Eş zamanlı maksimum kullanıcı sayısı esas alınmalıdır.
• Kişi ve alan kaynaklı taze hava debileri birlikte hesaplanmalıdır.
• Islak hacimler, mutfaklar ve laboratuvarlar için egzoz gereksinimleri ayrıca değerlendirilmelidir.
• Klima santraline bağlı birden fazla mahal varsa sistem havalandırma verimi (Ev) dikkate alınmalıdır.
• Isı geri kazanım cihazları kullanılarak dış hava yükü azaltılabilir.
• Değişken doluluk gösteren mahallerde CO₂ sensörleri ile talep kontrollü havalandırma uygulanması enerji tasarrufu sağlar.
• Hesaplanan taze hava debisi, kanal boyutlandırması, fan seçimi ve ısıtma-soğutma yük hesapları ile uyumlu olmalıdır.

Bu yöntem, ASHRAE 62.1 Ventilation Rate Procedure (VRP), EN 16798-1 ve TS EN 16798 standartlarıyla uyumludur ve modern HVAC projelerinde en yaygın kullanılan taze hava hesap yaklaşımını temsil eder. Bu hesapların doğru yapılması, hem iç hava kalitesini hem de enerji performansını doğrudan etkileyen temel tasarım adımlarından biridir.

 

 

Konu ile ilgili bir videoda hazırlıyoruz.  [Youtube] kanalımızdan izleyebilirsiniz.

 

 

 

 

mahal taze hava debisinin belirlenmesi hesapları ve cihaz seçimleri ile ilgili en başarılı çözümü, piyasalarda 30. yaşını kutlayan, Türkiyenin ilk ve tek profesyonel ısıtma klima soğutma hesap yazılımı MTH Paket içinde bulacaksınız. MTH Paketini yakından tanımak ve projelerinizde aradığınız kesin, hızlı, güvenilir çözümler için [burayı] tıklayınız..