HVAC Projelerinde Mahal Taze Hava Debisinin Belirlenmesi

 

Merhaba Arkadaşlar;

 

 

Bugün ki yazımızda bir HVAC projesinde mahal taze hava debisinin belirlenmesi konusunda ki bilgilerimizi sizlerle paylaşacağız. Mahal taze hava debisinin belirlenmesi havalandırma sisteminin en önemli tasarım adımlarından biridir. Yetersiz taze hava, CO₂ seviyesinin yükselmesine, iç hava kalitesinin bozulmasına ve kullanıcı konforunun azalmasına neden olurken; gereğinden fazla taze hava ise ısıtma-soğutma enerji tüketimini önemli ölçüde artırır. Bu nedenle taze hava hesabı, uluslararası standartlarda belirtilen yöntemlere göre yapılmalıdır.

Aşağıdaki yöntem, günümüzde en yaygın olarak kullanılan ASHRAE Standard 62.1 esas alınarak hazırlanmıştır. Ayrıca EN 16798-1 ve TS EN 16798 standartlarında da benzer yaklaşımlar bulunmaktadır.

 

Mahalin Kullanım Amacının Belirlenmesi

İlk olarak mahallin kullanım amacı belirlenir.

Örneğin;

Mahal	Kullanım
Ofis	Büro
Toplantı Salonu	Konferans
Sınıf	Eğitim
Restoran	Yeme İçme
Hastane Odası	Sağlık
Laboratuvar	Laboratuvar
WC	Islak hacim
Otopark	Egzoz Havalandırması

 

Her kullanım amacı için standartlarda farklı taze hava değerleri bulunmaktadır.

 

 

Mahalin Alanının Hesaplanması

Alan

$$A=m^2$$

Örneğin

Ofis alanı

25 m²

 

Kullanıcı Sayısının Belirlenmesi

Kullanıcı sayısı;

• Mimari projeden
• İşveren bilgilerinden
• Standart kişi yoğunluklarından

hesaplanabilir.

ASHRAE 62.1 kişi yoğunluğu örnekleri

Mahal	Kişi Yoğunluğu
Ofis	5 kişi /100 m²
Konferans	50 kişi /100 m²
Sınıf	35 kişi /100 m²
Restoran	70 kişi /100 m²

 

 

Örneğin

25 m² ofis

Yoğunluk

5 kişi /100 m²

Kişi sayısı

$$25\times5/100=1.25$$

Yaklaşık

2 kişi

 

Standartlardan Kişi Başına Taze Havanın Bulunması

ASHRAE 62.1 iki farklı parametre verir.

Rp

Kişi başına taze hava

L/s kişi

Ra

Alan başına taze hava

L/s·m²

Bunlar birlikte kullanılır.

 

ASHRAE 62.1 Tavsiye Değerleri

Mahal	Rp (L/s kişi)	Ra (L/s m²)
Ofis	2.5	0.3
Konferans	3.8	0.3
Eğitim	5.0	0.6
Restoran	3.8	0.9
Perakende	3.8	0.6
Koridor	0	0.3

 

 

 

Taze Hava Debisinin Hesaplanması

ASHRAE eşitliği

$$V_{bz}=R_p\times P_z+R_a\times A_z$$

Burada

Vbz : Mahal taze hava debisi (L/s)

Rp : Kişi başına taze hava

Pz : Kullanıcı sayısı

Ra : Alan başına taze hava

Az : Mahal alanı

 

Örnek Hesap

Ofis

Alan

30 m²

Kullanıcı

4 kişi

ASHRAE

Rp

2.5 L/s kişi

Ra

0.3 L/s m²

Hesap

$$V_{bz}=2.5\times4+0.3\times30$$ $$V_{bz}=10+9$$ $$V_{bz}=19\ L/s$$

Saatlik debi

$$19\times3.6$$ $$68.4\ m^3/h$$

Sonuç

30 m² büyüklüğündeki 4 kişilik ofis için gerekli minimum dış hava debisi yaklaşık 70 m³/h'dir.

 

Havalandırma Etkinlik Katsayısı

Standartlarda

Ez

Havalandırma etkinliği dikkate alınır.

Tipik değerler

Üfleme Tipi	Ez
Tavandan karışımlı üfleme	1.0
Yer değiştirmeli havalandırma	1.2
Kısa devre oluşan sistem	0.8

Gerçek sistem debisi

$$V_{oz}=\frac{V_{bz}}{E_z}$$

Örneğin

Ez

1

ise

69 m³/h

değişmez.

 

Klima Santralindeki Dış Hava Oranının Hesabı

Birden fazla mahal tek bir klima santraline bağlı ise

• Kritik mahal seçilir.
• Sistem havalandırma verimi (Ev) hesaplanır.
• Dış hava oranı belirlenir.

ASHRAE 62.1 bu hesap için Ventilation Rate Procedure (VRP) yöntemini tanımlar. Özellikle değişken hava debili (VAV) sistemlerde Ev katsayısı dikkate alınmalıdır.

 

Egzoz Gerektiren Mahallerin Kontrolü

Bazı mahallerde yalnızca taze hava hesabı yeterli değildir.

Örneğin

Mahal	İşlem
WC	Sürekli egzoz
Çay Ocağı	Egzoz
Mutfak	Davlumbaz
Otopark	CO kontrollü egzoz
Laboratuvar	Negatif basınç
Boyahane	Patlamaya dayanıklı egzoz

Bu mahallerde egzoz debisi ile taze hava debisi birlikte değerlendirilmelidir.

 

CO₂ Kontrolü

Yoğunluğu değişen mahallerde

• Toplantı salonu
• Sinema
• Konferans
• Eğitim salonu

CO₂ sensörü kullanılarak talep kontrollü havalandırma (Demand Controlled Ventilation - DCV) yapılması önerilir. İç ortam CO₂ seviyesinin genellikle 800–1000 ppm aralığında tutulması, hem konfor hem de enerji verimliliği açısından yaygın bir tasarım hedefidir.

 

Örnek Çözüm

Veriler

• Mahal: Açık Ofis
• Alan: 120 m²
• Kullanıcı Sayısı: 18 kişi
• Rp: 2.5 L/s·kişi
• Ra: 0.3 L/s·m²
• Ez: 1.0

Adım 1 – Kişi Kaynaklı Debi

$$Q_p = 2.5 \times 18 = 45\ \text{L/s}$$

Adım 2 – Alan Kaynaklı Debi

$$Q_a = 0.3 \times 120 = 36\ \text{L/s}$$

Adım 3 – Toplam Taze Hava Debisi

$$V_{bz} = 45 + 36 = 81\ \text{L/s}$$

Adım 4 – m³/h Birimine Dönüştürme

$$81 \times 3.6 = 291.6\ \text{m}^3/\text{h}$$

Yaklaşık:

292 m³/h

Adım 5 – Havalandırma Etkinliği

Ez = 1.0 olduğundan,

$$V_{oz} = \frac{81}{1.0} = 81\ \text{L/s}$$

Sonuç değişmez.

 

Tasarım Sırasında Dikkat Edilecek Hususlar

• Mahal kullanım amacı doğru belirlenmelidir.
• Eş zamanlı maksimum kullanıcı sayısı esas alınmalıdır.
• Kişi ve alan kaynaklı taze hava debileri birlikte hesaplanmalıdır.
• Islak hacimler, mutfaklar ve laboratuvarlar için egzoz gereksinimleri ayrıca değerlendirilmelidir.
• Klima santraline bağlı birden fazla mahal varsa sistem havalandırma verimi (Ev) dikkate alınmalıdır.
• Isı geri kazanım cihazları kullanılarak dış hava yükü azaltılabilir.
• Değişken doluluk gösteren mahallerde CO₂ sensörleri ile talep kontrollü havalandırma uygulanması enerji tasarrufu sağlar.
• Hesaplanan taze hava debisi, kanal boyutlandırması, fan seçimi ve ısıtma-soğutma yük hesapları ile uyumlu olmalıdır.

Bu yöntem, ASHRAE 62.1 Ventilation Rate Procedure (VRP), EN 16798-1 ve TS EN 16798 standartlarıyla uyumludur ve modern HVAC projelerinde en yaygın kullanılan taze hava hesap yaklaşımını temsil eder. Bu hesapların doğru yapılması, hem iç hava kalitesini hem de enerji performansını doğrudan etkileyen temel tasarım adımlarından biridir.

 

 

Konu ile ilgili bir videoda hazırlıyoruz.  [Youtube] kanalımızdan izleyebilirsiniz.

 

 

 

 

mahal taze hava debisinin belirlenmesi hesapları ve cihaz seçimleri ile ilgili en başarılı çözümü, piyasalarda 30. yaşını kutlayan, Türkiyenin ilk ve tek profesyonel ısıtma klima soğutma hesap yazılımı MTH Paket içinde bulacaksınız. MTH Paketini yakından tanımak ve projelerinizde aradığınız kesin, hızlı, güvenilir çözümler için [burayı] tıklayınız..