Merhaba arkadaşlar;
10.000 m² büyüklüğündeki bir gross marketin sprinkler sistemi, yalnızca tavana belirli aralıklarla sprinkler başlıkları yerleştirilmesinden ibaret değildir. Marketlerde yüksek miktarda ambalaj malzemesi, karton, plastik ürün, tekstil, temizlik ürünleri, ahşap paletler ve zaman zaman yanıcı sıvılar bulunabildiğinden yangın yükü bölgeden bölgeye önemli ölçüde değişebilir. Özellikle satış alanı ile depo, raflı depolama, soğuk oda, teknik hacimler ve yükleme alanlarının aynı projede bulunması, her bölümün ayrı değerlendirilmesini gerektirir.
Türkiye'de temel mevzuat olan Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in Madde 96'sı, sprinkler sisteminin tasarımının TS EN 12845'e göre yapılmasını öngörmektedir. Yönetmelik ayrıca sprinkler elemanlarının TS EN 12259'a uygun olmasını şart koşmaktadır.
10.000 m²'lik bir gross market bu nedenle, "kaç adet sprinkler gerekir?" sorusundan önce tehlike sınıfı, ürün cinsi, depolama şekli, depolama yüksekliği ve bina geometrisi açısından analiz edilmelidir.
1. Öncelikle sprinkler zorunluluğu belirlenmelidir
Yönetmeliğin mevcut metninde, toplam alanı 2.000 m²'nin üzerinde olan katlı mağaza, alışveriş, ticaret ve eğlence yerlerinde otomatik yağmurlama sistemi zorunluluğu bulunmaktadır. Ayrıca 30,50 m'den yüksek konut dışı binalar ve belirli diğer kullanım türleri için de sprinkler zorunluluğu vardır.
Dolayısıyla 10.000 m² gross marketin katlı mağaza/ticari yapı niteliğinde olması halinde sprinkler sistemi yalnızca bir tercih değil, yönetmelik kapsamında zorunlu bir yangın güvenliği sistemidir.
Burada önemli bir mühendislik noktası vardır: 10.000 m² toplam alan, hidrolik hesapta 10.000 m²'nin tamamının aynı anda sprinkler debisiyle hesaplanacağı anlamına gelmez. TS EN 12845'te tasarım alanı, tehlike sınıfına ve sistem tipine göre belirlenir.
2. Marketin tamamı aynı tehlike sınıfında kabul edilmemelidir
Gross marketlerde en kritik tasarım hatalarından biri bütün alanın tek bir tehlike sınıfı kabul edilmesidir.
Örneğin:
- Satış alanı,
- Kasa bölgesi,
- Reyonlar,
- Fırın,
- Et ve balık hazırlama,
- Soğuk odalar,
- Genel depo,
- Yüksek raflı depo,
- Karton ambalaj deposu,
- Plastik ürün deposu,
- Otopark,
- Yükleme-boşaltma alanı,
- Teknik hacimler
ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
TS EN 12845 yaklaşımında depolama yangın tehlikesinin belirlenmesinde ürünün yanabilirliği, ambalajı ve depolama konfigürasyonu birlikte değerlendirilir. Standartta DS1–DS6 gibi farklı depolama düzenleri tanımlanmaktadır.
Özellikle market deposunda plastik ürünler, karton kutular veya yüksek raflı palet depolaması varsa, satış alanı için belirlenen kriterin depoya aynen uygulanması doğru değildir.
3. 10.000 m² market için tasarım verileri
Projeye başlanmadan önce en az şu bilgiler kesinleştirilmelidir:
- Binanın kat sayısı,
- Her katın sprinkler koruma alanı,
- Kat yüksekliği,
- Asma tavan yüksekliği,
- Döşeme ile sprinkler arasındaki mesafe,
- Çatı konstrüksiyonu,
- Raf yüksekliği,
- Maksimum depolama yüksekliği,
- Ürünlerin yanıcılık özellikleri,
- Ambalaj tipi,
- Palet kullanılıp kullanılmadığı,
- Rafların tekli veya çok sıralı olması,
- Plastik ürün miktarı,
- Soğuk oda bulunup bulunmadığı,
- Donma riski bulunan alanlar,
- Yangın kompartımanları,
- Yangın zonları,
- Mevcut su kaynağının debi ve basıncı,
- Yangın su deposunun hacmi,
- Yangın pompasının karakteristiği.
Özellikle depolama alanları için ürün cinsi, depolama konfigürasyonu, paketleme şekli ve depolama yüksekliği tasarım kriterinin belirlenmesinde kritik parametrelerdir.
4. Sprinkler yerleşimi
Sprinkler yerleşimi yalnızca eşit aralıklarla çizim yapılması şeklinde gerçekleştirilmemelidir.
Kirişler, aydınlatma armatürleri, havalandırma kanalları, kablo tavaları, yüksek raflar ve diğer yapı elemanları su dağılımını engelleyebilir.
Yönetmelik, sprinkler başlıklarının kullanım alanının tehlike sınıfı ve sprinkler başlığının koruma alanı dikkate alınarak yerleştirilmesini istemektedir. Düşük Tehlike ve Orta Tehlike-1 alanlarında standart bir sprinkler için azami koruma alanı 21 m² olarak belirtilmiştir.
Ancak bu değer 10.000 m² market için "10.000 / 21 = 476 adet sprinkler yeterlidir" şeklinde kullanılmamalıdır. Çünkü gerçek yerleşim; kolonlar, duvarlar, kirişler, raflar ve tehlike sınıfına bağlı spacing kuralları ile belirlenir.
Örneğin yalnızca kaba bir ön tasarım yapmak amacıyla 12 m²/sprinkler kabul edilirse:
10.000 / 12 ≈ 833 sprinkler
elde edilir. Fakat bu sadece yaklaşık adet tahminidir; nihai sprinkler sayısı projedeki gerçek geometri ve standart kriterleri ile belirlenmelidir.
5. Hidrolik hesap tasarımın merkezidir
Piyasadaki profesyonel sprinkler hesaplarında temel yaklaşım, en olumsuz hidrolik koşullara sahip tasarım alanının belirlenmesi ve bu bölgedeki sprinklerların gerekli debi ve basınçlarının hesaplanmasıdır.
NFPA 13 uygulamalarında yaygın olarak density/area yaklaşımı kullanılmaktadır. Hidrolik hesapta sprinkler debisi genel olarak:
Q = K × √P
ilişkisiyle belirlenir.
Burada:
- Q = sprinkler debisi,
- K = sprinkler K-faktörü,
- P = sprinkler giriş basıncıdır.
Ardından boru segmentlerinin sürtünme kayıpları, kot farkları, fittings kayıpları ve su kaynağı basıncı dikkate alınarak sistemin toplam talebi hesaplanır. Piyasadaki güncel sprinkler hesap örneklerinde de en uzak hidrolik noktadan su kaynağına kadar sistemin segment bazında doğrulanması temel yöntem olarak kullanılmaktadır.
6. Market deposu en kritik bölgedir
10.000 m² gross market projesinde tasarımın en dikkat edilmesi gereken kısmı çoğu zaman satış alanı değil, depolama alanıdır.
Örneğin 8–10 m yüksekliğinde raflı bir market deposu düşünelim. Burada yalnızca tavan sprinklerları yeterli olmayabilir. Ürün sınıfı, raf tipi ve depolama yüksekliğine bağlı olarak raf arası sprinklerleri veya özel yüksek tehlike tasarım kriterleri gündeme gelebilir.
TS EN 12845, yüksek tehlikeli depolamada tasarım yoğunluğu ve çalışma alanını; depolanan ürünün yanabilirliği, paketleme şekli, depolama yöntemi ve yüksekliği ile ilişkilendirmektedir.
Dolayısıyla projede:
"Market = OH"
şeklinde genel bir kabulle bütün binayı tek hesap alanına sokmak ciddi bir tasarım hatası olabilir.
7. Yangın pompası ve su deposu
Sprinkler hidrolik hesabının sonucunda yalnızca boru çapları değil, yangın pompasının gerekli debi-basınç noktası da belirlenmelidir.
Sistem şu ana unsurlar birlikte değerlendirilerek tasarlanmalıdır:
Yangın su deposu → yangın pompası → ana kontrol vanası → ana dağıtım borusu → zon vanaları → branşmanlar → sprinklerlar
Yönetmelik, sprinkler sisteminin pompa, alarm, akış göstergesi, kontrol vanaları ve diğer yardımcı elemanlarla birlikte bir bütün olarak ele alınmasını öngörmektedir.
Ayrıca 1.000 m²'den büyük bina oturma alanına sahip yapılarda itfaiyenin sisteme dışarıdan su verebilmesi için en az DN100 itfaiye su verme bağlantısı öngörülmektedir; bağlantıda iki adet 65 mm Storz rakor ve çek valf gibi şartlar bulunmaktadır.
8. Deprem ve mekanik tesisat detayları
Türkiye'de sprinkler tasarımında deprem etkisi de ihmal edilmemelidir.
Yönetmelikte, birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde ana kolonların sürüklenmesini önlemek amacıyla dört yönlü destekler, belirli çapların bağlantılarında esnek bağlantılar ve borular için enine-boyuna sabitleme elemanları öngörülmektedir. Dilatasyon geçişlerinde ise yapının üç yöndeki hareketini karşılayacak detayların uygulanması gerekir.
Bu nedenle sprinkler projesi mimari plan üzerine yalnızca boru çizmekten ibaret değildir. Askı, sismik destek, dilatasyon ve yapı elemanlarıyla koordinasyon da uygulama projesinin parçasıdır.
9. 10.000 m² market için önerilen proje yaklaşımı
Pratik bir tasarım süreci şu sırayla yürütülebilir:
1. Mimari analiz → 2. Tehlike sınıflandırması → 3. Depolama analizi → 4. Sprinkler tipinin seçilmesi → 5. Başlık yerleşimi → 6. Boru ağı → 7. Hidrolik hesap → 8. Pompa seçimi → 9. Su deposu → 10. Yangın zonları → 11. Sismik askılama → 12. İtfaiye bağlantısı → 13. Proje ve hesap raporu → 14. Test ve devreye alma
Bu aşamaların herhangi birinin atlanması, sistemin yalnızca teorik olarak değil, gerçek yangın sırasında da performansını etkileyebilir.
10.000 m²'lik bir gross market için sprinkler tasarımının en önemli prensibi, alan büyüklüğünden önce yangın yükünün ve kullanım senaryosunun doğru belirlenmesidir.
Türkiye'deki yönetmelik sprinkler tasarımını TS EN 12845'e bağlamakta ve 2.000 m² üzerindeki katlı mağaza, alışveriş, ticaret ve eğlence yerlerinde otomatik yağmurlama sistemini zorunlu tutmaktadır.
Ancak 10.000 m²'nin tamamını tek bir tehlike sınıfı olarak değerlendirmek doğru bir mühendislik yaklaşımı değildir. Satış alanı, depo, yüksek raflı depo, plastik ürün alanları, soğuk odalar ve teknik hacimler ayrı ayrı analiz edilmelidir.
Özellikle market depolarında ürün tipi + ambalaj + raf düzeni + depolama yüksekliği + tavan yüksekliği birlikte değerlendirilmeden sprinkler tasarımına başlanmamalıdır. TS EN 12845'in depolama sınıflandırması ve hidrolik tasarım kriterleri bu noktada belirleyicidir.
Son aşamada yapılması gereken ise yalnızca sprinkler adetini bulmak değil; en kritik hidrolik tasarım alanını, sprinkler debilerini, boru çaplarını, basınç kayıplarını, pompa kapasitesini ve gerekli su rezervini birlikte doğrulamaktır.
Bu yaklaşım, 10.000 m²'lik bir gross marketi sadece yönetmeliğe uygun görünen bir projeye değil, yangın anında gerçekten çalışabilecek mühendislik esaslarına dayalı bir sprinkler sistemine dönüştürür.
Konu ile ilgili bir videoda hazırlıyoruz. [Youtube] kanalımızdan izleyebilirsiniz.
Sprinkler Sistemi Tasarımı hesapları ve cihaz seçimleri ile ilgili en başarılı çözümü, piyasalarda 30. yaşını kutlayan, Türkiyenin ilk ve tek profesyonel ısıtma klima soğutma hesap yazılımı MTH Paket içinde bulacaksınız. MTH Paketini yakından tanımak ve projelerinizde aradığınız kesin, hızlı, güvenilir çözümler için [burayı] tıklayınız..
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder