Merhaba arkadaşlar;
Bugünki yazımızda ülkemizde kullanılan bhar tesisatları için projelendirme ve imalat sırasında dikkat edilmesi gerekenler ve özellikle de borulamada gözden kaçırılmaması gerkene hususları derledik, beğenip paylaşmayı unutmayınız.
Buhar tesisatları; yüksek sıcaklık, basınç ve yoğuşma kaynaklı su darbesi (water hammer) nedeniyle HVAC sistemlerindeki diğer boru tesisatlarına göre daha yüksek güvenlik riski taşır. Bu nedenle tasarım ve imalat aşamasında öncelikle Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği (2014/68/AB – PED) kapsamı değerlendirilmeli, borulama tasarımında TS EN 13480 Metalik Endüstriyel Borulama serisi esas alınmalıdır. EN 13480-3 özellikle boru sistemlerinin tasarım ve hesaplanmasına yönelik hükümler içerir.
Tasarımda buharın işletme basıncı ve sıcaklığı, boru çapı, malzeme sınıfı, et kalınlığı, bağlantı elemanları ve izin verilen gerilmeler belirlenmelidir. Boru hatlarının termal genleşmesi mutlaka dikkate alınmalı; sabit ve hareketli mesnetler, kılavuzlar, ankrajlar ve gerektiğinde kompansatörler doğru şekilde düzenlenmelidir. PED de borularda aşırı kuvvet ve gerilmelerin destekleme, ankraj, hizalama ve benzeri yöntemlerle kontrol edilmesini öngörmektedir
İmalatta kaynak prosedürleri, kaynakçı yeterlilikleri, malzeme sertifikaları ve kaynak kontrolleri kayıt altına alınmalıdır. Flanş, vana ve bağlantı elemanları çalışma basıncı ve sıcaklığına uygun seçilmeli; güvenlik vanaları ve diğer basınç koruma elemanları doğru kapasitede kullanılmalıdır.
Buhar hatlarında özellikle yoğuşma drenajı kritik öneme sahiptir. Hatlar uygun eğimde döşenmeli, düşük noktalarda kondenstop ve drenaj düzenekleri oluşturulmalıdır. Aksi halde biriken kondens, yüksek hızdaki buhar tarafından sürüklenerek ciddi su darbelerine ve ekipman hasarına neden olabilir.
Son olarak tesisat devreye alınmadan önce basınç ve sızdırmazlık testleri, kaynak/kaynak sonrası kontroller, vana ve güvenlik ekipmanı kontrolleri, izolasyon ve etiketleme tamamlanmalıdır. Buhar tesisatında güvenli bir sistem yalnızca doğru boru çapından değil; doğru tasarım + termal genleşme kontrolü + kaliteli imalat + etkin kondens yönetimi + test ve devreye alma bütününden oluşur.
Buhar tesisatlarında borulama imalatı, yalnızca boruların birleştirilmesi olarak değil; basınç, sıcaklık, termal genleşme, yoğuşma ve boru ağırlıklarının birlikte kontrol edildiği bir imalat süreci olarak ele alınmalıdır. EN 13480-3, boru desteklerinin borunun ağırlığını taşımasının yanı sıra hareketleri kontrol etmesini ve statik/dinamik yükleri yapıya aktarmasını öngörür
Buhar borulamasında başlıca imalat aşamaları
- Proje ve malzeme kontrolü: Boru çapları, et kalınlıkları, tasarım basıncı/sıcaklığı, vana ve fitting sınıfları ile izometrik çizimler kontrol edilir. Boruların malzeme sertifikaları ve uygunlukları doğrulanır.
- Kesim ve hazırlık: Borular projedeki ölçülere göre kesilir, ağızları kaynak standardına uygun şekilde hazırlanır. Kesim sonrası çapak, kir ve yabancı maddeler temizlenir.
- Fit-up ve kaynak: Borular eksenlerine uygun şekilde hizalanır. Kaynak prosedürü ve yetkin kaynakçılar kullanılmalı; gerekli NDT kontrolleri proje ve ilgili standardın gerektirdiği seviyede uygulanmalıdır.
- Askı ve desteklerin montajı: Boru ağırlığı, vana/fitting gibi konsantre yükler ve termal hareketler dikkate alınarak sabit destek, kılavuz, kayar mesnet ve gerektiğinde yaylı askılar yerleştirilir. EN 13480, destek konumlarının borulama esneklik analizi veya yük değerlendirmesiyle belirlenmesini öngörür.
- Eğim ve kondenstop düzeni: Buhar hatlarında yoğuşan suyun kontrollü şekilde uzaklaştırılması için hat eğimi, drenaj cepleri ve kondenstop noktaları doğru oluşturulmalıdır.
- Test, izolasyon ve devreye alma: Basınç/sızdırmazlık testleri, kaynak kontrolleri ve temizlik tamamlandıktan sonra izolasyon, vana etiketleme ve işletmeye alma işlemleri yapılır.
| Boru malzemesi | Önerilen yaklaşım |
|---|---|
| Karbon çelik | Çelik kelepçe, U-bolt, trapez/konsol, kayar mesnet; yüksek sıcaklıkta uygun yüzey ve korozyon koruması |
| Paslanmaz çelik | Paslanmaz veya malzemeyle uyumlu askı; karbon çelikle doğrudan temas gerekiyorsa galvanik korozyonu önleyici ayırıcı kullanılmalı |
| Bakır | Bakırla uyumlu kelepçe ve askı; boruyu ezmeyecek geniş temas yüzeyi |
| Alaşımlı çelik | Tasarım sıcaklığına uygun, boru malzemesiyle uyumlu özel destek ve kaynaklı bağlantılar |
| İzole edilmiş boru | İzolasyonu ezmeyecek taşıyıcı/izolasyon pabucu kullanılmalı; askı yükü doğrudan izolasyona verilmemeli |
MSS SP-58, askı ve destek seçiminde boru malzemesi, dış çap, işletme sıcaklığı ve yük kapasitesinin birlikte değerlendirilmesini öngören temel uygulama standardıdır.
Özellikle yüksek sıcaklıklı buhar hatlarında sıradan rijit askı kullanmak yerine, borunun termal hareketini hesaplamak gerekir. EN 13480; sabit mesnet, kılavuz, kayar mesnet, rijit askı ve değişken/sabit yaylı desteklerin kullanılabileceğini belirtmektedir. Yaylı desteklerde hareket miktarı ve yük değişimi ayrıca kontrol edilmelidir.
En kritik nokta: Buhar tesisatında askı aralığı yalnızca boru çapına bakılarak seçilmemelidir. Boru + içindeki buhar + kondens + izolasyon + vana/fitting ağırlığı + termal genleşme + yapı kapasitesi birlikte değerlendirilmelidir. Özellikle büyük çaplı ve yüksek sıcaklıklı hatlarda askı yerleşiminin borulama esneklik analiziyle belirlenmesi gerekir
Konu ile ilgili bir videoda hazırlıyoruz. [Youtube] kanalımızdan izleyebilirsiniz.
Buhar Tesisatlarında Borulama hesapları ve cihaz seçimleri ile ilgili en başarılı çözümü, piyasalarda 30. yaşını kutlayan, Türkiyenin ilk ve tek profesyonel ısıtma klima soğutma hesap yazılımı MTH Paket içinde bulacaksınız. MTH Paketini yakından tanımak ve projelerinizde aradığınız kesin, hızlı, güvenilir çözümler için [burayı] tıklayınız.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder