Isı kaybı hesabında egzost havası hesabı nasıl yapılır.

 Merhaba arkadaşlar;

 

 

Bugün ki yazımızda Türkiye'de kullanılan DIN 4701 ve TS 2164 normlarında ki ısı kaybı hesabında önemli bir kalem olan egzost havası ısı kaybı hesabı hakkında bir derleme sunuyoruz, beğenip paylaşmayı unutmayınız.

 

Türkiye’de HVAC/ısıtma projesinde “değişim havası / egzost havasından kaynaklanan ısı kaybı” hesabını doğru yapmak için önce iki kavramı ayırmak gerekir:

1. TS 2164 yaklaşımındaki sızıntı (fuga/infiltrasyon) havası

2. DIN yaklaşımındaki mekanik havalandırma/değişim havası

TS 2164 uygulamasında infiltrasyon, pencere ve kapı fugalarından içeri giren dış hava olarak ele alınır; mekanik havalandırma ile oluşan dış hava yükü ise ayrıca değerlendirilmelidir. Türkiye'deki uygulamalarda TS 2164 ve MMO hesap yöntemlerinin bu ayrımı kullandığı görülmektedir.

1. Temel fiziksel hesap

Bir mahalde dış hava ile iç hava arasındaki sıcaklık farkı nedeniyle havanın ısıtılması gerekiyorsa:

$$\boxed{Q_v=0,34 \times V \times \Delta T}$$

Burada:

• $Q_v$ = havalandırma/değişim havası ısı kaybı [W]

• $V$ = dışarıdan alınan veya egzoz nedeniyle yenilenmesi gereken hava debisi [m³/h]

• $0,34$ = havanın yoğunluğu ve özgül ısısından gelen katsayı [Wh/(m³·K)]

• $\Delta T=T_i-T_d$ = iç-dış sıcaklık farkı [K]

Bu formül DIN tabanlı havalandırma ısı kaybı hesaplarında da kullanılan temel bağıntıdır.

Eğer hava değişim sayısı $n$ [1/h] olarak verilmişse:

$$V=n\times V_m$$

Dolayısıyla:

$$\boxed{Q_v=0,34\times n\times V_m\times(T_i-T_d)}$$

Burada $V_m$, mahal hacmidir.

---

2. TS 2164 açısından durum

TS 2164'te klasik ısı kaybı hesabında fuga/sızıntı havası önemli bir bileşendir. Örneğin pencere ve kapı çevresindeki fugalardan giren hava için hava miktarı hesaplanır ve bunun ısı kaybı bulunur. TS 2164 uygulama tablolarında infiltrasyon kaybı ayrıca gösterilmektedir.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta:

Fuga havası ile mekanik egzost aynı şey değildir.

Örneğin:

• pencere arasından kontrolsüz hava giriyorsa → infiltrasyon

• aspiratör 1.000 m³/h hava atıyorsa → mekanik egzost/değişim havası

• AHU dışarıdan 5.000 m³/h taze hava alıyorsa → mekanik havalandırma

• WC egzozu 150 m³/h ise → bu hava miktarının yerine bir miktar dış hava girmek zorundadır.

Dolayısıyla mekanik egzost varsa, yalnızca pencere fugası hesabına bakmak doğru değildir.

---

 

 

 

3. DIN yaklaşımında değişim havası

DIN 4701 yaklaşımında havalandırmadan kaynaklanan ısı kaybı ayrı bir bileşen olarak ele alınır.

Kaynaklarda DIN 4701 için:

$$Q_{en}=a\times b\times c\times n\times\Delta t$$

şeklinde ifade edilen havalandırma ısı kaybı hesabı bulunmaktadır. Havanın hacimsel debisi üzerinden yazıldığında bu ifade pratik olarak:

$$\boxed{Q_{en}=0,34\times V_m\times n\times\Delta T}$$

haline gelir.

Yani DIN mantığında mahal hacmi × hava değişim sayısı doğrudan dış hava miktarını belirler.

---

4. Egzost debisi nasıl hesaba katılır?

Burada HVAC projelerinde çok önemli bir nokta var.

Örneğin bir WC grubunda:

• Mahal hacmi = 100 m³

• Egzost = 500 m³/h

• İç sıcaklık = 20 °C

• Dış sıcaklık = -3 °C

ise egzost nedeniyle yenilenmesi gereken hava yaklaşık:

$$V=500\;m³/h$$

olur.

Hava değişim sayısı:

$$n=\frac{500}{100}=5\;h^{-1}$$

olur.

Isı kaybı:

$$Q_v=0,34\times500\times(20-(-3))$$ $$Q_v=0,34\times500\times23$$ $$\boxed{Q_v=3.910\;W}$$

Yani yalnızca egzost nedeniyle yaklaşık:

$$\boxed{3,91\;kW}$$

ısıtma yükü oluşur.

---

 

 

 

5. Egzost + infiltrasyon birlikte varsa

Bu konu özellikle MTH gibi bir ısı kaybı yazılımında algoritmanın doğru kurulması açısından önemlidir.

Örneğin:

• Mahal hacmi = 100 m³

• DIN/TS 2164 minimum değişim havası = 1 h⁻¹

• Mekanik egzost = 500 m³/h

Minimum hava:

$$V_{min}=1\times100=100\;m³/h$$

Mekanik egzost:

$$V_{eg}=500\;m³/h$$

Egzost zaten minimum değişim havasından büyük olduğu için, 500 m³/h'lik hava değişiminin tamamı dikkate alınmalıdır.

$$Q=0,34\times500\times23$$ $$Q=3,91\;kW$$

Ancak ayrıca pencere/kapı fugalarından kaynaklanan infiltrasyonu da hesaba katarsanız, aynı hava hareketini iki kez saymamak gerekir.

Bu nedenle profesyonel hesap yazılımında şu ayrım yapılması daha doğru olur:

Hava kaynağı	Hesap
Pencere/kapı fugası	İnfiltrasyon
Doğal havalandırma	Hava değişim hesabı
Mekanik taze hava	Havalandırma yükü
Mekanik egzost	Egzost nedeniyle yenilenen dış hava
Dengeli AHU	Taze hava − dönüş havası / ısı geri kazanımına göre

---

6. Isı geri kazanımlı sistemlerde önemli fark

Örneğin AHU:

5.000 m³/h taze hava + 5.000 m³/h egzost havası çalıştırıyor ve ısı geri kazanım verimi %70 olsun.

20 °C iç ortam, -3 °C dış ortam:

Isı geri kazanımı olmadan:

$$Q=0,34\times5000\times23$$ $$Q=39.100 W$$

yani:

$$39,1\;kW$$

olur.

%70 duyulur ısı geri kazanımı varsa yaklaşık kalan yük:

$$Q_{net}=39,1\times(1-0,70)$$ $$\boxed{Q_{net}\approx11,73\;kW}$$

Dolayısıyla egzost havasının tamamını doğrudan ısı kaybı olarak eklemek, ısı geri kazanımlı AHU sistemlerinde doğru değildir.

---

7. TS 2164 – DIN yaklaşımını pratik olarak nasıl ayırmak gerekir?

Ben HVAC proje hesabında şu mantığı kullanmayı öneririm:

A — İletim kaybı

$$Q_T=\sum U\times A\times\Delta T$$

B — TS 2164 infiltrasyon/fuga kaybı

Pencere ve kapıların fuga uzunlukları, ilgili katsayılar ve TS 2164 yöntemine göre hava miktarı bulunur.

C — Mekanik havalandırma

$$Q_V=0,34\times V_{OA}\times\Delta T$$

D — Mekanik egzost

$$Q_E=0,34\times V_{exh}\times\Delta T$$

ancak taze hava ile egzost dengesi ve sistemin ısı geri kazanımı dikkate alınmalıdır.

E — Toplam mahal ısı kaybı

Basitleştirilmiş olarak:

$$\boxed{Q_{toplam}=Q_T+Q_{infiltrasyon}+Q_{havalandırma}}$$

Burada en önemli mühendislik konusu, aynı hava miktarının hem infiltrasyon hem de egzost olarak ikinci kez hesaba katılmamasıdır.

Türkiye'deki kamu teknik rehberlerinde de TS 2164 kapsamında sızdırma havası için ilave ısıtma ihtiyacının hesaplandığı, havalandırma havası için gerekli ısıtma enerjisinin ise ayrıca ele alınabildiği belirtilmektedir

DIN 4701 konusunda bir güncelleme

Bir ayrımı da özellikle belirtmek gerekir: DIN 4701 tarihsel bir referanstır. Almanya'da bina ısı yükü hesabında DIN EN 12831 ile yerini büyük ölçüde değiştirmiştir; DIN EN 12831 havalandırma ısı kayıplarını infiltrasyon ve mekanik havalandırma üzerinden daha ayrıntılı ele alır. 

Bu nedenle Türkiye'de TS 2164 + DIN 4701/MMO pratiğini karşılaştırırken, eski DIN 4701 formülleri ile güncel DIN EN 12831 yaklaşımını birbirine karıştırmamak gerekir.

Konu ile ilgili bir videoda hazırlıyoruz.  [Youtube] kanalımızdan izleyebilirsiniz.

 

 

 

 

DIN ve TS normunda ısı kaybı hesapları ve cihaz seçimleri ile ilgili en başarılı çözümü, piyasalarda 30. yaşını kutlayan, Türkiyenin ilk ve tek profesyonel ısıtma klima soğutma hesap yazılımı MTH Paket içinde bulacaksınız. MTH Paketini yakından tanımak ve projelerinizde aradığınız kesin, hızlı, güvenilir çözümler için [burayı] tıklayınız